ISO 14001:2026 została opublikowana 15 kwietnia 2026 r. Organizacje posiadające certyfikat zgodny z ISO 14001:2015 powinny przejść na nowe wydanie w terminie wynikającym z ich cyklu certyfikacji. Według informacji opublikowanych przez ISO okres ten wynosi typowo około trzech lat.
Nie chodzi przy tym o zbudowanie systemu od nowa, lecz o świadomy przegląd istniejących rozwiązań, właściwe zaplanowanie zmian i sprawdzenie ich skuteczności. Od czego zacząć i jakie obszary systemu wymagają szczególnej uwagi?
Nowe wydanie ISO 14001 zachowuje podstawowe założenia systemu zarządzania środowiskowego, w tym cykl PDCA, podejście oparte na ryzyku, perspektywę cyklu życia oraz dążenie do ciągłego doskonalenia wyników działalności środowiskowej, przy większym nacisku na poprawę wyników działalności środowiskowej oraz ich mierzalności.
Organizacja posiadająca funkcjonujący system zgodny z ISO 14001:2015 nie powinna więc zakładać, że całość trzeba stworzyć ponownie. Konieczne jest natomiast ustalenie, jak zmienione i doprecyzowane wymagania wpływają na jej działalność, procesy oraz stosowane rozwiązania.
Zakres potrzebnych działań będzie zależał m.in. od rodzaju działalności, istotnych aspektów środowiskowych, obowiązków zgodności, struktury organizacji oraz dojrzałości obecnego systemu.
Poniższy plan przedstawia kolejne obszary, które warto uwzględnić podczas przygotowań do przejścia na ISO 14001:2026.
1. Poznaj nowe wydanie i zapewnij odpowiednie kompetencje
Pierwszym krokiem powinno być zapoznanie osób odpowiedzialnych za system z aktualnym tekstem normy oraz zakresem zmian. Same skrócone zestawienia lub materiały informacyjne są dobrym wprowadzeniem, ale nie zastępują zrozumienia wymagań oraz ich powiązań z funkcjonowaniem organizacji.
W proces warto zaangażować nie tylko pełnomocnika lub koordynatora systemu. W zależności od struktury organizacji potrzebni mogą być również przedstawiciele najwyższego kierownictwa, ochrony środowiska, zakupów, produkcji, utrzymania ruchu, logistyki, projektowania, HR oraz zespołu auditorów wewnętrznych.
Organizacja powinna ustalić:
Szkolenie może być jednym z elementów budowania kompetencji, ale jego efektem powinno być nie tylko zdobycie wiedzy, lecz także właściwe wykorzystanie jej w systemie.
2. Porównaj obecny system z ISO 14001:2026
Uporządkowana analiza różnic, często określana jako analiza luk, pozwala ustalić, które wymagania są już skutecznie realizowane, które rozwiązania wymagają doprecyzowania, a gdzie potrzebne będą dodatkowe działania.
Analiza nie powinna ograniczać się do porównania nazw procedur albo sprawdzenia, czy organizacja posiada określone dokumenty. ISO 14001 jest normą dotyczącą systemu zarządzania środowiskowego, dlatego ważne jest również to, jak procesy funkcjonują w praktyce czy przyjęte rozwiązania pomagają organizacji osiągać zamierzone wyniki środowiskowe.
Warto sprawdzić:
Wyniki analizy warto przełożyć na plan działań obejmujący zadania, odpowiedzialności, terminy oraz sposób monitorowania i oceny ich skuteczności.
3. Ponownie przeanalizuj kontekst organizacji i warunki środowiskowe
ISO 14001:2026 zwraca szczególną uwagę na kontekst organizacji oraz warunków środowiskowych, które mogą wpływać na organizację i na które organizacja może wpływać. W analizie kontekstu należy rozważyć zagadnienia istotne dla konkretnej organizacji, z uwzględnieniem jej działalności, lokalizacji, produktów i usług oraz zależności od środowiska. Znaczenie mogą mieć m.in. zmiana klimatu, zanieczyszczenie środowiska, dostępność zasobów, bioróżnorodność oraz stan ekosystemów.
Nie oznacza to, że każdy z tych tematów musi mieć, takie samo znaczenie dla każdej organizacji. Ocena powinna być adekwatna do konkretnego kontekstu organizacji.
W praktyce warto zadać dwa rodzaje pytań:
Przykładowo ograniczona dostępność wody może być jednocześnie warunkiem środowiskowym wpływającym na ciągłość działalności oraz obszarem, na który organizacja oddziałuje poprzez własne zużycie i odprowadzanie ścieków.
Przeglądu mogą wymagać także potrzeby i oczekiwania stron zainteresowanych, zwłaszcza jeżeli od ostatniej analizy zmieniły się wymagania klientów, organów administracji, właścicieli, lokalnych społeczności albo uczestników łańcucha dostaw.
4. Sprawdź powiązania między aspektami, obowiązkami zgodności, ryzykami i działaniami
Jednym z ważnych kierunków ISO 14001:2026 jest większa przejrzystość planowania działań dotyczących ryzyk i szans. W praktyce warto sprawdzić, czy między wynikami analizy kontekstu, aspektami środowiskowymi, obowiązkami dotyczącymi zgodności, ryzykami i szansami oraz zaplanowanymi działaniami istnieją czytelne powiązania.
Warto zweryfikować:
Nie chodzi o tworzenie kilku niezależnych rejestrów, które nie mają wpływu na decyzje. Informacje powinny wspierać ustalanie priorytetów, celów, mechanizmów nadzoru i potrzebnych zasobów.
5. Uwzględnij planowanie zmian
W ISO 14001:2026 zawarto nowe wymaganie dotyczące planowania zmian w systemie zarządzania środowiskowego.
Organizacja powinna określić, w jaki sposób planuje zmiany oraz uwzględnia ich potencjalne konsekwencje dla systemu zarządzania środowiskowego.
Przeglądu mogą wymagać m.in. zasady postępowania przy:
Planowanie zmian nie musi oznaczać tworzenia rozbudowanej, odrębnej procedury. Sposób postępowania powinien być dostosowany do charakteru i zakresu planowanej zmiany oraz jej potencjalnego wpływu na zdolność systemu zarządzania środowiskowego do osiągania zamierzonych wyników.
6. Zweryfikuj nadzór nad zewnętrznie dostarczanymi procesami, produktami i usługami
ISO 14001:2026 zwraca uwagę na sposób, w jaki organizacja uwzględnia procesy, produkty i usługi dostarczane z zewnątrz w ramach swojego systemu zarządzania środowiskowego. Organizacja powinna uwzględnić te elementy, odpowiednio do zakresu swojej kontroli lub możliwości wywierania wpływu.
Warto przeanalizować m.in:
Perspektywa cyklu życia nie oznacza automatycznego obowiązku wykonywania pełnej oceny cyklu życia (LCA). Organizacja powinna natomiast uwzględnić odpowiednie etapy cyklu życia swoich produktów i usług oraz określić, w jakim zakresie może je kontrolować lub na nie wpływać.
7. Oceń cele, wskaźniki i informacje o wynikach działalności środowiskowej
ISO 14001:2026 kładzie większy nacisk na wyniki działalności środowiskowej oraz na wykorzystanie odpowiednich informacji do oceny postępów i skuteczności systemu.
Warto zweryfikować:
Nie każdy element systemu musi zostać sprowadzony do jednego wskaźnika liczbowego. Stosowane metody oceny powinny być odpowiednie do charakteru celu i działalności, a informacje muszą pozwalać na rzetelną ocenę wyników działalności środowiskowej.
8. Zaktualizuj audyt wewnętrzny
Audyt wewnętrzny jest jednym z najważniejszych narzędzi oceny funkcjonowania systemu zarządzania środowiskowego. W związku z przejściem na ISO 14001:2026 organizacja powinna uwzględnić zmienione wymagania w swoim programie audytów wewnętrznych i odpowiednio dostosować kryteria oraz zakres audytów.
Przed audytem związanym z przejściem na ISO 14001:2026 warto:
Lista kontrolna może wspierać audytora, ale nie powinna zastępować analizy procesu, rozmów z pracownikami, obserwacji działań i oceny obiektywnych dowodów.
9. Wykorzystaj przegląd zarządzania do oceny gotowości systemu
Przegląd zarządzania powinien dostarczać najwyższemu kierownictwu informacji potrzebnych do oceny, czy system zarządzania środowiskowego pozostaje odpowiedni, adekwatny i skuteczny. W okresie przejściowym przegląd zarządzania może być również wykorzystany do oceny postępu przygotowań do przejścia na ISO 14001:2026 i podjęcia decyzji dotyczących dalszych działań.
W okresie przejściowym warto wykorzystać przegląd zarządzania do omówienia postępu przygotowań do ISO 14001:2026 oraz wpływu zmian na funkcjonowanie systemu. Najwyższe kierownictwo powinno otrzymać informacje potrzebne do podejmowania decyzji dotyczących dalszych działań, w tym dotyczące m.in.:
Przegląd nie powinien być jedynie formalnym zatwierdzeniem przygotowanych dokumentów. Powinien wspierać podejmowanie decyzji, przydzielanie zasobów i integrację zagadnień środowiskowych z zarządzaniem organizacją.
10. Ustal termin audytu przejścia
ISO 14001:2026 została opublikowana 15 kwietnia 2026 r. i zastąpiła ISO 14001:2015 oraz ISO 14001:2015/Amd 1:2024. Organizacje posiadające certyfikat zgodny z ISO 14001:2015 powinny zaplanować przejście na nowe wydanie w ramach okresu określonego dla ich cyklu certyfikacji. Według informacji opublikowanych przez ISO okres ten wynosi typowo około trzech lat. Szczegółowy termin i sposób przeprowadzenia przejścia należy ustalić z jednostką certyfikującą.
Nie warto odkładać przygotowań do końca okresu przejściowego.
Organizacja powinna uwzględnić czas potrzebny na:
Termin i sposób przeprowadzenia przejścia należy uzgodnić z jednostką certyfikującą. Wczesne planowanie daje większą możliwość połączenia przejścia z planowanym audytem nadzoru albo ponownej certyfikacji oraz ogranicza ryzyko spiętrzenia działań pod koniec okresu przejściowego.
Przejście na ISO 14001:2026 może być również okazją do uporządkowania systemu, wzmocnienia powiązania zagadnień środowiskowych z podejmowaniem decyzji oraz lepszego wykorzystania danych dotyczących wyników działalności środowiskowej.
Dobrym punktem wyjścia jest połączenie trzech elementów: odpowiednich kompetencji, uporządkowanej analizy obecnego systemu oraz realistycznego planu działań. Organizacja nie powinna zmieniać dokumentacji wyłącznie dlatego, że opublikowano nowe wydanie normy. Najpierw należy przeanalizować wymagania ISO 14001:2026 i ocenić ich wpływ na funkcjonujący system zarządzania środowiskowego. Dopiero na tej podstawie warto zaplanować i wdrożyć zmiany, które są rzeczywiście potrzebne.
ISOQAR zaprasza na szkolenia dotyczące ISO 14001:2026. Są one przeznaczone dla osób, które chcą poznać wymagania normy, zrozumieć wprowadzone zmiany i właściwie zaplanować przejście na nowe wydanie w ramach funkcjonującego systemu zarządzania środowiskowego. Podczas szkolenia trener, w ramach praktycznych ćwiczeń, zaprezentuje narzędzia pomocne w analizie luk, planowaniu i wdrażaniu zmian wynikających z ISO 14001:2026.
Organizacje zainteresowane certyfikacją systemu zarządzania środowiskowego zgodnego z ISO 14001:2026 mogą również skorzystać z usług certyfikacyjnych ISOQAR. Aby otrzymać ofertę dopasowaną do zakresu działalności, liczby lokalizacji i struktury organizacji, zapraszamy do wypełnienia formularza zapytania ofertowego.