Skuteczne Zarządzanie Alergenami - Praktyczny Przewodnik dla Zakładów

Skuteczne Zarządzanie Alergenami - Praktyczny Przewodnik dla Zakładów Produkcyjnych

Zarządzanie alergenami stanowi obecnie jedno z kluczowych wyzwań dla zakładów produkcyjnych. Szacuje się, że około 220-250 mln ludzi na całym świecie może cierpieć na alergię pokarmową. W Europie i Stanach Zjednoczonych alergie pokarmowe dotykają około 8% dzieci i 2% dorosłych. Te alarmujące statystyki pokazują, jak ważne jest odpowiednie podejście do kwestii alergenów w produktach spożywczych.

 

Skuteczne zarządzanie alergenami w zakładzie produkcyjnym to zbiór udokumentowanych środków podejmowanych przez przedsiębiorstwo w celu zidentyfikowania, zminimalizowania i kontrolowania obecności alergenów. Od 24 marca 2021 roku obowiązuje rozporządzenie Komisji (UE) 2021/382, które wprowadza dodatkowe wymogi dotyczące zarządzania alergenami pokarmowymi. Dlatego każdy producent żywności jest zobligowany do wdrożenia skutecznych procedur uniemożliwiających obecność niezadeklarowanych substancji alergizujących w produkcie.

 

W niniejszym przewodniku przedstawimy praktyczne rozwiązania dotyczące identyfikacji i kontroli alergenów w surowcach, bezpiecznych procesów produkcyjnych, skutecznego czyszczenia oraz szkolenia personelu.

 

Identyfikacja i kontrola alergenów w surowcach

Identyfikacja i kontrola alergenów w łańcuchu dostaw to fundamentalny aspekt bezpieczeństwa żywnościowego. Brak wyszczególnienia wszystkich alergenów zawartych w produkcie jest najczęstszą przyczyną wycofywania produktów z obrotu w UE i USA. Dlatego przemyślany system kontroli surowców stanowi pierwszy krok w skutecznym zarządzaniu alergenami.

 

Weryfikacja statusu alergenów u dostawców

Pierwszym krokiem w zarządzaniu alergenami jest ustalenie, które surowce zawierają alergeny. Producenci powinni nawiązać ścisłą współpracę z dostawcami w celu określenia lub weryfikacji statusu alergennego w dostarczanych surowcach.

 

Warto pamiętać, że dostawca powinien niezwłocznie informować o wszelkich zmianach dotyczących zawartości alergenów w swoich wyrobach. Brak weryfikacji to prosta droga do wycofań produktów z rynku. Dodatkowo, regularne monitorowanie i walidacja statusu alergennego surowców zmniejsza ryzyko związane z alergenami w żywności w odniesieniu do procesów produkcyjnych i łańcucha dostaw.

 

Specyfikacje i audyty jako źródło informacji

Przegląd specyfikacji surowcowych to podstawowe narzędzie do uzyskania niezbędnych informacji o alergenach. Jednakże samo to działanie często nie wystarcza. Bardziej kompleksowe podejście obejmuje przeprowadzanie audytów u dostawców przez wykwalifikowanych pracowników.

 

Podczas audytu możemy sprawdzić, w jaki sposób dostawca zarządza alergenami na swoim obszarze produkcyjnym. Należy zatwierdzać każdy zakład w łańcuchu, nie tylko firmę-matkę. Ponadto, kwestionariusze i ankiety mogą uzupełnić proces weryfikacji.

 

Oznakowanie i segregacja surowców alergennych

Po dostawie surowców konieczne jest odpowiednie oznakowanie tych, które zawierają alergeny. Rozwiązania praktyczne obejmują:

  • Wyznaczenie wydzielonych obszarów magazynowych lub osobnych pomieszczeń dla surowców alergennych
  • Oznaczanie alergenów różnymi kolorami, etykietami lub numerami
  • Przechowywanie materiałów alergennych przy podłodze, aby zapobiec ich rozlaniu na inne materiały

 

Podczas przyjmowania dostawy należy sprawdzić zgodność dokumentacji (certyfikaty, źródło dostawy) oraz integralność opakowań. Należy również zapewnić dedykowany, oznakowany sprzęt do pobierania próbek z materiałem alergennym.

 

Skuteczny system zarządzania kontrolą alergenów zmniejsza do minimum ryzyko zanieczyszczenia krzyżowego alergenami oraz zapewnia zgodność z wymogami dotyczącymi znakowania środków spożywczych.

 

Bezpieczne procesy produkcyjne w zakładzie

Bezpieczeństwo procesów produkcyjnych stanowi krytyczny element w strategii zarządzania alergenami na terenie zakładu. Prawidłowo zaprojektowany proces minimalizuje ryzyko zanieczyszczenia krzyżowego, które mogłoby narazić konsumentów na kontakt z niezadeklarowanymi alergenami.

 

Planowanie kolejności produkcji z uwzględnieniem alergenów

Odpowiednie planowanie produkcji to podstawowy krok w ograniczaniu ryzyka skażenia krzyżowego. W czasie planowania należy uwzględnić zarówno wyroby zawierające alergeny, jak i te wolne od nich. Jeśli produkcja obu rodzajów wyrobów odbywa się tego samego dnia, najlepszą praktyką jest rozpoczęcie od produktów bez alergenów. Dodatkowo, warto ustalić harmonogram produkcji, w którym najpierw przetwarzane są produkty niezawierające alergenów, a następnie produkty o tym samym profilu alergenowym, zanim przejdzie się do produktów o różnych profilach.

 

Producenci powinni również zaplanować przepływ składników zawierających alergeny, materiałów opakowaniowych i personelu podczas produkcji żywności, aby zapobiec lub zminimalizować możliwość kontaktu krzyżowego z alergenami.

 

Dedykowany sprzęt do surowców alergennych

Dla surowców alergennych należy wyznaczyć dedykowany sprzęt, np. do odważania, aby zapobiec kontaktowi surowca alergennego z niealergennym. Podobnie należy postępować ze sprzętem kontrolno-pomiarowym, który również powinien być przeznaczony wyłącznie do surowców alergennych.

 

Zakłady produkcyjne powinny stosować:

  • Kodowanie kolorystyczne narzędzi (np. czerwone dla alergenów, niebieskie dla pozostałych produktów)
  • Dedykowane szufelki i pojemniki do przechowywania surowców alergennych
  • Sprzęt zaprojektowany tak, aby ułatwiał skuteczne usuwanie alergenów podczas czyszczenia

 

Znakowanie półproduktów i gotowych wyrobów

Szczególną uwagę należy zwrócić na właściwe znakowanie półproduktów i produktów gotowych, które zawierają w swoim składzie alergeny. Zgodnie z Rozporządzeniem UE nr 1169/2011, producenci są zobowiązani do umieszczania informacji o obecności 14 głównych grup alergenów, w tym . glutenu, mleka, soi, orzechów, jaj, ryb i sezamu.

 

Warto pamiętać, że niewłaściwe etykietowanie jest jedną z najczęstszych przyczyn wycofania produktów z rynku. Dlatego producenci powinni wdrożyć procedury zapewniające dokładność informacji o alergenach oraz sprawdzać, czy na linii produkcyjnej stosowane są właściwe etykiety produktów.

 

Czyszczenie i dezynfekcja w kontekście alergenów

Skuteczne procedury czyszczenia stanowią podstawę każdego systemu zarządzania alergenami w zakładzie produkcyjnym. Od 2021 roku, w wyniku zmiany rozporządzenia (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych, obowiązują szczególne wymagania dotyczące czyszczenia po przetwarzaniu alergenów.

 

Sprzęt do czyszczenia oznaczony kolorystycznie

W przypadku produkcji wyrobów złożonych (wieloskładnikowych) trudno jest całkowicie wyeliminować alergeny, dlatego kluczowe znaczenie ma wyznaczenie dedykowanego sprzętu do czyszczenia. Taki sprzęt powinien być oznaczony innym kolorem niż standardowy sprzęt czyszczący lub posiadać specjalne oznaczenie. Zastosowanie kolorowego oznakowania materiałów czyszczących przeznaczonych do jednego typu zanieczyszczenia znacząco zmniejsza ryzyko zanieczyszczenia krzyżowego.

 

Walidacja skuteczności procedur mycia

Proces mycia i dezynfekcji musi być zwalidowany w odniesieniu do najgorszego przypadku, czyli produktu o największej ilości i różnorodności alergenów, a następnie monitorowany i okresowo weryfikowany.

 

Do walidacji czyszczenia wykorzystuje się różnorodne metody:

  • Testy ATP (adenozynotrójfosforanu) – szybka metoda oceny czystości powierzchni
  • Analizy mikrobiologiczne – zliczanie mikroorganizmów z pobranych wymazów
  • Badania chemiczne – wykrywanie niewidocznych zanieczyszczeń
  • Wizualna inspekcja – podstawowa metoda wstępnej oceny

 

Częstotliwość walidacji powinna uwzględniać stabilność procesu technologicznego oraz wymaganiabranżowe. Jednakże w przypadku istotnych zmian w procesie, częstotliwość walidacji powinna wzrosnąć.

 

Unikanie wtórnego zanieczyszczenia

Po zakończonym czyszczeniu dedykowany sprzęt należy również odpowiednio wyczyścić i zdezynfekować, aby nie doszło do wtórnego zanieczyszczenia. W przypadku występowania miejsc trudno dostępnych w konstrukcji linii produkcyjnej czy urządzeniach, należy opracować dedykowany system czyszczenia.

 

Podczas czyszczenia na sucho należy unikać metod wykorzystujących sprężone powietrze, które mogłoby spowodować rozprzestrzenienie się materiału alergennego. Preferowane jest czyszczenie na mokro, jeśli to możliwe. Warto również dostosować układ rozmieszczenia pomieszczenia tak, aby ułatwić czyszczenie oraz zastosować sprzęt, którego konstrukcja zapobiega gromadzeniu się surowca.

 

Szkolenia i świadomość personelu w zarządzaniu alergenami

Świadomość personelu stanowi kluczowy filar w skutecznym zarządzaniu alergenami. Badania pokazują, że wielu pracowników zakładów gastronomicznych nie posiada nawet elementarnej wiedzy na temat alergenów obecnych w zakładzie. W latach 2016-2018 w systemie RASFF zarejestrowano 313 alertów związanych z produktami zawierającymi niezadeklarowane alergeny.

 

Zasady GMP i higieny osobistej

Prawidłowa higiena osobista jest niezbędna w minimalizowaniu ryzyka zanieczyszczenia krzyżowego. Personel powinien dokładnie myć i dezynfekować ręce po każdej czynności brudnej oraz po zmianie rodzaju przygotowywanych produktów.

Należy również:

  • Stosować czystą odzież ochronną przy produkcji
  • Upinać długie włosy i nosić siatki ochronne
  • Unikać noszenia biżuterii i sztucznych paznokci
  • Zabezpieczać skaleczenia wodoszczelnym opatrunkiem

 

Zarządzanie ruchem personelu i gości

Prawidłowe zarządzanie przepływem pracowników pomaga zapobiegać przenoszeniu alergenów między różnymi obszarami. Kluczowe jest kontrolowanie ruchu personelu z różnych miejsc produkcyjnych. Ponadto, istotne jest monitorowanie gości z zewnątrz i zapewnienie ich świadomości o alergenach występujących w zakładzie.

 

Szkolenia dla nowych i obecnych pracowników

Ponad 60% ankietowanych pracowników wiedzę na temat alergenów uzyskuje od pracodawcy. Skuteczne szkolenia powinny obejmować:

  • Identyfikację i kontrolę alergenów
  • Procedury zapobiegania zanieczyszczeniom krzyżowym
  • Zasady etykietowania produktów

 

Podsumowanie

Skuteczne zarządzanie alergenami wymaga zatem kompleksowego podejścia, obejmującego wszystkie aspekty produkcji. Przede wszystkim, precyzyjna identyfikacja alergenów w surowcach stanowi fundamentalną kwestię, dzięki której możliwe jest zapobieganie potencjalnym zagrożeniom już na wczesnym etapie. Odpowiednia weryfikacja dostawców oraz dokładne oznakowanie alergennych surowców znacząco zmniejsza ryzyko zanieczyszczenia krzyżowego.

 

Podczas procesów produkcyjnych kluczowe staje się prawidłowe planowanie kolejności produkcji oraz stosowanie dedykowanego sprzętu. Podobnie, właściwe procedury czyszczenia i dezynfekcji pomagają eliminować pozostałości alergenów między cyklami produkcyjnymi. Warto pamiętać, że wszystkie te działania wymagają regularnej walidacji, aby mieć pewność co do ich skuteczności.

 

Niewątpliwie, nawet najlepsze procedury okażą się nieskuteczne bez odpowiednio przeszkolonego personelu. Świadomość pracowników dotycząca zagrożeń związanych z alergenami oraz znajomość zasad zapobiegania zanieczyszczeniom krzyżowym mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa produktów.

 

Biorąc pod uwagę rosnącą liczbę osób cierpiących na alergie pokarmowe oraz zaostrzające się przepisy prawne, inwestycja w solidny system zarządzania alergenami staje się nie tylko wymogiem prawnym, ale również etycznym obowiązkiem wobec konsumentów. Dlatego też zachęcamy Państwa do zapoznania się z naszą ofertą szkolenia "Zarządzanie Alergenami w Produkcji Żywności", które pomoże wdrożyć kompleksowe rozwiązania w Państwa zakładzie, zapewniając tym samym najwyższy poziom bezpieczeństwa produktów oraz zadowolenie klientów.

 

Skontaktuj się z nami

„Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (dalej RODO) informujemy, iż Administratorem Państwa danych osobowych jest ISOQAR CEE sp. z o.o  z siedzibą w Warszawie,  adres: ul.   Wąwozowa 11,  02-796 Warszawa.  Państwa dane osobowe przetwarzane będą w celach kontaktowych niezbędnych do realizacji usługi, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO.„

>>Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez ISOQAR CEE sp. z o.o jako administratora danych osobowych, w celach otrzymywania informacji handlowych i marketingowych wysyłanych na podany adres e-mail na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a RODO. Więcej informacji w Polityka prywatności

Polityka prywatności

Klauzula informacyjna w zakresie przetwarzania danych osobowych na potrzeby newsletter

W związku z obowiązywaniem od dnia 25 maja 2018 r. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119, str. 1), zwanego dalej „rozporządzeniem RODO”, informujemy, że:

  1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest ISOQAR CEE sp. z o.o  z siedzibą w Warszawie,  adres: ul.   Wąwozowa 11,  02-796 Warszawa, NIP 9512091016, wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego  przez Sąd Rejonowy w dla m.st. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: 0000178492, 

  2. Administrator wyznaczył Inspektora Ochrony Danych Krzysztofa Radtke, z którym można się skontaktować drogą elektroniczną: iod@isoqar.pl

  3. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w celach wysyłki i otrzymywania newslettera.

  4. Przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych odbywać się będzie na podstawie wyrażonej przez Panią/Pana zgody (podstawa prawna: art. 6 ust. 1 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE RODO

  5. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane do czasu cofnięcia przez Panią/Pana zgody. 

  6. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą podmioty, którym Administrator zleca wykonywanie czynności, z którymi wiąże konieczność przetwarzania danych (podmioty przetwarzające) oraz podmioty publiczne na podstawie odrębnych przepisów prawa. 

  7. W związku z przetwarzaniem danych osobowych przysługuje Pani/Panu prawo dostępu do treści danych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia ich przetwarzania oraz prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych osobowych. 

  8. Ma Pani/Pan prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem.

  9. W przypadku uznania, że przetwarzanie przez Administratora Pani/Pana danych osobowych narusza przepisy Rozporządzenia ma Pani/Pan prawo wnieść skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO). 

  10. Podanie przez Panią/Pana danych osobowych jest dobrowolne, jednak jest warunkiem wysyłki newslettera.

  11. Pani/Pana dane osobowe nie będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany, nie będą poddawane profilowaniu.

  12. Pani/Pana dane osobowe mogą być przekazywane do państwa trzeciego (UK).

Klauzula informacyjna zapytanie ofertowe

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r. (dalej RODO) informuję, iż:

1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest ISOQAR CEE sp. z o.o  z siedzibą w Warszawie,  adres: ul.   Wąwozowa 11,  02-796 Warszawa, NIP 9512091016, wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego  przez Sąd Rejonowy w dla m.st. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: 0000178492, 

2. Administrator wyznaczył Inspektora Ochrony Danych Krzysztofa Radtke, z którym można się skontaktować drogą elektroniczną:  iod@isoqar.pl

3. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu:

•             odpowiedzi na zapytanie ofertowe na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f RODO

więcej informacji pod linkiem

•             kontaktu w celu przekazania informacji marketingowych i handlowych na podstawie art. 6 ust. 1 lit. a RODO

•             w celu realizacji prawnie uzasadnionego interesu Spółki, polegającego na ewentualnym ustaleniu lub dochodzeniu roszczeń lub obronie przed roszczeniami, na podstawie prawnie uzasadnionego interesu Spółki (art. 6 ust. 1 lit. f RODO).

4. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą wspólnicy i pracownicy Administratora w zakresie swoich obowiązków służbowych na podstawie upoważnienia.

5. Pani/Pana dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego ani organizacji międzynarodowej;

6. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane do czasu zakończenia współpracy lub do czasu cofnięcia przez Pani/Pana zgody.

7. Posiada Pani/Pan prawo dostępu do treści swoich danych oraz prawo ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo wniesienia sprzeciwu, prawo do przenoszenia danych.

8. Ma Pan/Pani prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego- Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, iż przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych z dnia 27 kwietnia 2016 r.;

9. Podanie przez Pana/Panią danych osobowych jest dobrowolne, jednak konieczne w celu realizacji przedmiotu umowy/ jest konieczne w związku z przepisami szczególnymi ustawy (przetwarzanie danych osobowych jest wymogiem ustawowym). W przypadku niewyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowy, Administrator może zrezygnować z zawarcia umowy.

10. Pani/Pana dane nie będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany w tym również w formie profilowania tzn. żadne decyzje wywołujące wobec osoby skutki prawne lub w podobny sposób na nią istotnie wpływające nie będą oparte wyłącznie na automatycznym przetwarzaniu danych osobowych i nie wiążą się z taką automatycznie podejmowaną decyzją.